Whakapakoko tupuna

Awhina Rawiri

Maua ko Tohirere Matehaere Tangataware Rawiri (Maori Court, Tamaki Paenga Hera)

He tohunga tōku koroua ki te mahi hāngi. Kei te rongo tonu tōku ihu i ngā hua o āna mahi! Te reka hoki o te mīti poaka, kau hoki, me te paukena, kūmara, rīwai!

Nā, ka tukuna e tōku koro i āna pukenga ki tōku pāpā, heke iho ki ōku tūngaane. A tōna wā pea, ka mau aku mokopuna i tērā mātauranga tino nui ki a tātou te iwi Māori. Tau kē!

Ko te tupuna nei ko Tohirere Matehaere Tangataware Rawiri, engari e mōhiotia whānuitia nei ko Te Ware. Nō Ngāti Whanaunga, nō Ngāi Tai, nō Ngāi Te Rangi.

Ka moe ia i a Maude Moengārangi Tuhimata, nō Tuakau, ka puta ko Te Ruapotaka. Ka moe a Te Ruapōtaka i a Ngāpuāwai Rose Barlow, nō Ngāti Tūwharetoa, Ngāti Whātua hoki, ka puta ko au.

Ki te reo Ingarihi (In the English language)

This tupuna is Tohirere Matehaere Tangataware Rawiri, but he was known by everyone as Te Ware. His iwi are Ngāti Whanaunga, Ngāi Tai, and Ngāi Te Rangi.

He married Maude Moengārangi Tuhimata, who was from Tuakau, and Te Ruapotaka was born. Te Ruapōtaka married Ngāpuāwai Rose Barlow, from Ngāti Tūwharetoa and Ngāti Whātua, and I was born.

My grandfather was an expert at making hāngi. My nose can still smell the fruits of his work! So delicious was the pork, beef, pumpkin, kūmara, and potatoes!

Anyway, my koro passed on his skills to my father, who passed them down to my brothers. Perhaps in time, my grandchildren will attain that knowledge that is so important to us. Awesome!

He kōhatu orooro nō Tauranga Moana

Ko Antoine Coffin tēnei, nō Ngaiterangi me Ngāti Ranginui. He uri ahau o ngā tūpuna o Tauranga Moana. Nā ratau i hanga mai ēnei kōhatu. Ko te whakaaro o ngā kaihuakanga, ngā ‘bowling balls’ mō ngā mea takaro porowhiu.

He kōhatu orooro nō Tauranga Moana.

Original gallery label: Nothing is known of the Maori name or use of stone discs found in the Tauranga District. They are, however, similar to stone discs found in Hawaii, and it has been suggested that they were used in a similar game of bowls.

Rite tonu te kīhatu orooro ki ngā papa kuti o tēnei wa.  He hoanga hoki mō ngā kai.  Ko ngā kai oroorotia me pakarutia, he aruhe, he rongoa, he kaimoana hoki.  E pai ana te taonga ki te hikitia, mai tena ki tera o nga wahi.  Te patu aruhe me te kōohatu orooro e mahi ngatahi.

Ahakoa, e katakata ana ahau ki nga korero i runga i te tapanga, kaore e tika.  Ko te korero tuturu, he kōhatu ma te mahi kai. Ko te mahi kai, hei whangaitia ta matou tinana.